بایگانی مطالب ‘مقالات’

جریان شناسی سیاسی (قسمت هشتم)

رخدادهایی که چهره سیاسی کشور را تغییر دادند

وضعیت دو قطبی و دو جناحی سیاسی در کشور تا پایان دفاع مقدس تداوم یافت ولی در فاصله مرداد ۶۷ تا مرداد ۶۸، رخدادهای مهمی در کشور واقع شدند که تصویر و چهره سیاسی کشور را کاملاً تغییر دادند. اهم این رخدادها، از این قرارند:

– قبول قطعنامه و تغییر اولویتهای کشور

در ۲۷ تیر ماه سال ۶۷، جمهوری اسلامی رسماً قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل را پذیرفت و پس از فراز و نشیبهای زیاد، سرانجام آتش بس در جبهه‌ها برقرار و مذاکرات صلح آغاز شد. با این اقدام نظام، عملاً اولویت دفاع مقدس جای خود را به اولویت سازندگی داد. جنگ، دارای اقتضائاتی بود و سیاستهای مشخصی را در عرصه سیاسی، اقتصادی و نظامی به مسئولان، دیکته می‌کرد و طبعاً پایان جنگ، پایان برخی سیاستهای ویژه آن دوران به حساب می‌آمد. بلافاصله پس از قبول قطعنامه، اختلاف نظرهای تازه‌ای در میان نیروهای انقلابی جامعه آغاز شد که عمدتاً پیرامون سیاستهای اقتصادی پس از دوران جنگ بود. در این زمینه دو نظر عمده مطرح بود:

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت هفتم)

جناح دولت ـ جناح بازار ـ‌اسلام آمریکایی ـ اسلام ناب محمدی

از جمله تعابیری که در سالهای ۶۱ تا ۶۷ برای توصیف جناحهای سیاسی به کار می‌رفت، «جناح دولت» و «جناح بازار» بود هر چند این گونه توصیف کردن جناحها، ملهم از نگاه طبقاتی و محور قرار دادن اقتصاد بود اما لزوماً نگاه مارکسیستی در این زمینه را تأیید نمی‌کرد. در واقع به دلیل مخالفت چهره‌های شاخص بازار با دولت میرحسین موسوی، ‌همه مخالفین دولت، به جناح بازار منتسب می‌شدند و برای آنان انگیزه طبقاتی و منافع اقتصادی فرض می‌شد در عین حال بسیاری از بازاریان از دولت دفاع کرده و با همصنفان خود مخالف بودند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت ششم)

بررسی چند تعبیر در نامگذاری جناحهای سیاسی

در طی سالهای ۶۱ تا ۶۷،‌ جناحهای سیاسی با عناوین و تعابیر مختلفی نامیده می‌شدند و هر کدام، دیگری را با لقبی وصف می‌کرد. برخی از این تعابیر از محتوای منفی برخوردار بودند و به همین دلیل، هیچ گروهی از نامیدن آنها به خود بهره نمی‌گرفت بلکه این عناوین بیشتر از سوی جناح رقیب علیه آنها بکار می‌رفت. در میان این تعابیر و اصطلاحات، برخی رایج‌تر بوده‌اند که آنها را مورد توجه قرار می‌دهیم و درباره آنها به ارزیابی می‌نشینیم.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت پنجم)

پیامدهای سیاسی و تشکیلاتی یک منازعه فکری

با مطرح شدن «ولایت مطلقه فقیه» و توجه به احکام حکومتی در اداره جامعه، انتظار می‌رفت ریشه اصلی اختلافات میان نیروهای خط امام خشکیده شود اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداد. زیرا دوام دیر هنگام آن منازعات فکری باعث شد که اختلافات سیاسی و سپس تشکیلاتی، ظهور کند و عملاً حتی پس از حل شدن مسائل فکری، کارکرد سیاسی و تشکیلاتی اختلافات باقی بماند. در ابتدای پیدایی تنازعات فکری، ابعاد سیاسی اختلافات بارز نبود و در مسائل تشکیلاتی اساساً اختلافی وجود نداشت. افرادی که بعدها در جهات متفاوت سیاسی حرکت کردند، در آن ایام در خط سیاسی واحدی قرار داشتند کافی است به ترکیب دولت میرحسین موسوی و بیشتر از آن وزرای کابینه شهید رجایی دقت کنیم تا صحت ادعای فوق، تأیید شود. در کابینه شهید رجایی و موسوی، وزرایی قرار داشتند که اینک در گروههای سیاسی مختلفی چون جمعیت مؤتلفه اسلامی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، کارگزاران سازندگی،‌ جامعه روحانیت مبارز تهران و دیگر گروهها عضویت دارند، اما در آن زمان در یک جبهه سیاسی عمل می‌کردند. به هنگام انتخاب مقام معظم رهبری به ریاست جمهوری، نامزد اول ایشان برای نخست وزیری، علی اکبر ولایتی بود نه میرحسین موسوی ولی هنگام بحث مجلس درباره رأی تمایل ـ و نه رای اعتماد ـ به ولایتی، عموماً کسانی به مخالفت با وی برخاستند که بعدها با وی در یک جریان سیاسی قرار گرفتند اما در آن زمان با مخالفت خود، زمینه انتخاب میرحسین موسوی را فراهم آوردند و جالب آن که بعدها خود به مخالفان جدی موسوی مبدل شده و برای تغییر نخست وزیر تلاش می‌کردند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت چهارم)

رجوع به احکام ثانویه

با ظهور بن‌بست عملی در تدوین قانون در خواستهای مکرر مسئولان دولت از حضرت امام برای ارائه راهکارهای فقهی، ایشان به مجلس اجازه دادند با توسل به احکام ثانویه، مشکل را حل کنند. بدین معنا که در صورت تشخیص ضرورت حاد از سوی نمایندگان و به شرط موقت بودن قوانین مصوب، مجلس می‌تواند قوانینی را به تصویب برساند بدون آن که شورای نگهبان بتواند با آن مخالفت کند. در ابتدا قرار بود که تصمیم گیری در این زمینه با اکثریت نمایندگان مجلس باشد اما به خاطر سرعت زیاد مجلس در تصویب قوانین مبتنی بر احکام ثانویه و اعتراضات بر انگیخته شده از سوی محافل مخالف به ویژه شورای نگهبان، امام دستور دادند تا ملاک تصمیم گیری، رأی «دو سوم» نمایندگان مجلس باشد. در اینجا ضروری است توضیحی را درباره مفهوم احکام ثانویه بیاوریم.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت سوم)

حوزه اقتدار حکومت، منشاء نخستین رویاروییهای فکری و سیاسی

در فاصله سالهای ۶۰ تا ۶۶ ریشه و منشاء بسیاری از اختلافات فکری در میان نیروهای خط امام را باید در بحث حوزه اقتدار ولی فقیه و حکومت دینی جستجو کرد. در آن زمان درباره میزان اقتدار ولایت و حکومت دو نظریه وجود داشت:

اول: کسانی که معتقد بودند ولی فقیه فقط در چهارچوب احکام اولیه دارای اقتدار است و حق قانون‌گذاری ندارد. از دیدگاه این افراد، «ولایت فقیه» همان «ولایت فقه» است و فقیه تنها شأن اجرایی دارد و مجری احکامی است که در رساله های عملیه وجود دارند.

دوم: کسانی که معتقد بودند فقه موجود، پاسخگو نیست به این دلیل که «فقه فردی» است نه «فقه حکومتی» و در عمل تنها با تکیه بر رساله‌های عملیه مراجع تقلید نمی‌توان جامعه را اداره کرد. به نظر اینان، در مباحث اقتصادی و اجتماعی جدید موضوعات فراوانی وجود دارند که دارای کارکرد اجتماعی گسترده‌اند ولی در فقه ما درباره آنها از منظر حکومتی، بحثی صورت نگرفته است و لذا نمی‌توان بر اساس آن نظامات اجتماعی اسلام را ساخت زیرا نمی‌توان دست حاکم و دولت اسلامی را در چهارچوب فقه فردی بسته خواست.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت دوم)

نخستین رویارویی‌های فکری در بین نیروهای خط امام

پس از تشکیل دولت میر حسین موسوی، مباحث مربوط به تهیه قوانین اسلامی در حوزه‌های گوناگون به صورت جدی‌ترین موضوع مناقشه آمیز درآمد زیرا از آن پس، بنا براین گذاشته شد که باز آفرینی قوانین اسلامی و کنار گذاشتن قوانین رژیم گذشته از اصلی‌ترین وظایف دولت اسلامی است و قابل انتظار بود که در تعیین این که نظر اسلام درباره موضوعات مختلف اقتصادی و سیاسی کدام است، میان نیروهای خط امام اختلاف بوجود بیاید که می‌توان آن را در دو محور زیر خلاصه کرد:

اول : حوزه اقتدار ولایت فقیه و حکومت دینی.

دوم: سیاست‌های اقتصادی.

البته در عمل این دو موضوع در هم تنیده می‌شدند و تفکیک میان آنها بیشتر جنبه نظری داشت یعنی در موضوعاتی مشخص هم، می‌شد تفاوت تلقی از مفهوم ولایت فقیه و حوزه اقتدار آن را مشاهده کرد و هم ردپای اختلاف نظر در تعیین سیاست‌های اقتصادی را دید. البته پیشتر از این هم برخی از موضوعات مورد اختلاف در همین دو حوزه مطرح می‌شدند که در مواردی خود آغازگر اختلاف گسترده بعدی محسوب می‌شدند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت اول)

در سال ۱۳۷۷ که در هفته نامه ارزشها ارگان جمعیت دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی مشغول به کار نوشتن بودم، یک سلسله مطالبی را نوشتم که عنوان «جریان های سیاسی، ریشه های پیدایی و مواضع کنونی» را داشت. پس از تعطیلی ارزشها، ما در هفته نامه تهران امروز فعالیت می کردیم و ادامه این مقالات در آنجا منتشر شد. در طی این سالها نرسیدم این مجموعه را بازبینی و تکمیل کنم. در عین حال این نوشته از سوی محافل مختلف معلمان و مربیان و دانشجویان بارها تکثیر شد و از جمله دوستان و جنبش عدالتخواه دانشجویی علاوه بر انتشار آن در سایت مطالبه، به صورت جزوه هم به انتشار آن مبادرت کردند.

اینک متن آن سلسله مقالات را در چند قسمت در معرض مطالعه دوستان قرار می دهم.

مقدمه

دوره معاصر کشور ما، دوره ای حساس، پر حادثه و متحول محسوب می شود به گونه ای که ما دائماً با رخدادهای مهم و تعیین کننده رو به رو بوده ایم. این رخدادها، هم متنوع بوده اند و هم پیچیده و هم پیاپی. تنوع آنها موجب شده که ما برای تحلیل و تبیین آنها به اطلاعات گوناگون و متفاوت نیاز داشته باشیم و پیچیدگی آنها به حدی بوده که اذهان ساده اندیش قادر به درک همه جوانب آن نبوده و تنها با توجه به برخی از عوامل دخیل در پیدایی هر حادثه، از تبیین آن عاجز باشند و پیاپی بودن این رخدادها هم باعث شده که ما با حجم عظیم و تلنبار شده ای از حوادث تحلیل ناشده مواجه باشیم. با این که بسیاری از ما خودمان قهرمانان بسیاری از این حوادث و رخدادهای مهم تاریخی بوده ایم اما سرعت حوادث و پیچیدگی برخی از آنها به حدی بوده که نتوانسته ایم به تحلیلی همه جانبه و دقیق از آنها دست یابیم لذا ضروری است که بار دیگر با نگاهی از سر فرصت و همه جانبه نگر به تحلیل حوادث سیاسی و رخدادهای تاریخی مهمی بنشینیم که تاکنون بدون ارزیابی دقیق و بررسی همه جوانب و شناسایی دلایل شکل گیری و نتایج بعدی آنها سپری شده اند. بخش عمده این رویدادهای قابل تأمل به مواضع و کارکرد احزاب و گروههای سیاسی و نحله های فرهنگی مربوط است و لذا شناخت مواضع و بررسی عملکرد جریانهای سیاسی و فرهنگی در واقع تحلیل و تبیین بخش مهمی از تاریخ معاصر کشورمان محسوب می شود. در این سلسله مقالات ما برآنیم . با مروری تاریخی، مواضع، عملکرد و منازعات سیاسی و فکری و گروه های سیاسی اصلی کشور طی ۲۰ سال گذشته را بررسی کنیم و همه این بررسیها را مقدمه شناخت وضعیت موجود سیاسی قرار دهیم تا امکان مواجهه مبتنی بر شناخت و بصیرت با رخدادهای سیاسی جامعه، فراهم آید.

Share and Enjoy

حفاظت شده: تست عکس

برای نمایش یافتنِ دیدگاه‌ها رمز را بنویسید.

این محتوا با رمز محافظت شده است. برای مشاهده رمز را در پایین وارد کنید:

Share and Enjoy

صفحه 8 از 8« بعدی...45678