نسخه چاپی نسخه چاپی

چند نکته درباره خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی

روزنامه ایران / سه‌شنبه ۳۰ مهر ۹۲

 خاطرات، یکی از منابع مهم تاریخ و تاریخ‌نگاری است و چون تحت تأثیر شخصیت و مواضع و منافع افراد نگاشته و ثبت می‌شوند، موافقان و مخالفانی هم دارند و می‌توانند موضوع مناقشه و کشاکش هم باشند. طبعاً خاطره‌نویسی اگر در همان زمان وقوع رخدادها صورت گیرد، از اعتبار بیشتری برخوردار است اما اگر بعدها و با تکیه بر محفوظات ذهنی افراد باشد، دقت آن کم می‌شود. خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی درباره رخدادهای سال‌های بعد از انقلاب، یکی از مآخذ مهم تاریخ معاصر ماست که به دلیل نگارش روزانه، می‌تواند معتبر باشد. از آنجا که انتشار این خاطرات در موضوعی خاص، منجر به برانگیختن موافقان و مخالفانی شده است، ذکر چند نکته در این باره را ضروری دیدم.
اول- از هنرهای آقای هاشمی است که علیرغم همه مشکلات و مشغله‌هایی که دارد، خاطرات روزانه خود را به صورت مختصر می‌نگارد و برخی از مستندات آن را نیز گرد می‌آورد.
دوم- خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، یک مأخذ تاریخی مهم برای بررسی و تحلیل حوادث ایران معاصر است و خواه مخالف ایشان باشیم یا موافق، گریزی نداریم جز آن که این خاطرات را جدی بگیریم.
سوم- کم نیستند کسانی که بر اساس منافع روز، تاریخ خود را بازسازی و به دلخواه منتشر می‌کنند. هاشمی با انتشار زودهنگام این خاطرات، فرصت «رفو» کردن تاریخ خود را از خود گرفته است.
چهارم- روند انتشار خاطرات آیت‌الله هاشمی رفسنجانی می‌تواند بر اعتبار آن بیفزاید. ظاهراً عین دستنویس‌های ایشان، «اسکن» می‌شود تا از هرگونه دخل و تصرف احتمالی مصون بماند. اصل دفترهای خاطرات هم در جای امنی نگه داشته می‌شود. ممکن است در هنگام انتشار، برخی از خاطرات به مقتضای مسائل روز، حذف شوند ولی هیچ نکته تازه‌ای به این خاطرات افزوده نمی‌شود. مستندات خاطرات به کتاب افزوده می‌شود و سرانجام نهادهایی مانند مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی و بزرگانی دیگر مانند رهبری انقلاب آن خاطرات را قبل از انتشار، می‌بینند و نظرات خود را اعلام می‌دارند. همه این موارد مایه اعتباریابی بیشتر خاطرات ایشان می‌شوند.
پنجم- به دلیل جایگاه امام خمینی به عنوان مؤسس نظری و عملی نظام اسلامی در ایران، هر چه به ایشان مربوط است، دارای حساسیت هم می‌شود و موافقان و مخالفانی را برمی‌انگیزد. خاطرات آقای هاشمی از امام خمینی(ره) هم از این امر مستثنی نیست. در عین حال اتهام زدن به ایشان درباره مطالبی که به امام(ره) نسبت داده‌اند و جعلی دانستن آن، از اعتبار خاطرات ایشان نمی‌کاهد. خاطرات آقای هاشمی در همان روزها نوشته شده و وثاقت ایشان در نقل اقوال هم مورد قبول غالب بزرگان بوده است. می‌توان مواضع سیاسی روز ایشان را نپسندید اما بی‌اعتبار قلمداد کردن خاطرات ایشان، ادله و مدارک معتبر می‌خواهد و با عقده‌گشایی سیاسی نمی‌توان به این هدف دست یافت.
ششم- مدعی نیستیم که تاریخ معاصر همان است که آیت‌الله هاشمی در خاطرات خود نگاشته‌اند اما بر این باوریم که خاطرات ایشان، قطعاً به دلیل نخستین بودن، مطرح‌ترین اوراق تاریخ کشورمان را در سال‌های اخیر تشکیل می‌دهد. خوب است دیگران هم مانند ایشان شجاعت به خرج دهند و خاطرات پس از انقلاب خود را منتشر کنند و منتظر نمانند که با توجه به مصلحت روزگار، آن را بازسازی و در راستای مواضع سیاسی روز منتشر سازند.

تذکر: قسمتهای به رنگ قرمز در روزنامه ایران منتشر نشدند.

Share and Enjoy


اضافه کردن نظر