نسخه چاپی نسخه چاپی

«ساختار» مهم‌تر از «کارگزار»

روزنامه ایران / یکشنبه ۲۵ خرداد ۹۳

تفاوت سبک مدیریتی ۲ رئیس جمهوری
یکی از خصوصیات رئیس جمهوری سابق، تصمیم‌گیری شخصی و فردی درباره بسیاری از مسائل پیچیده و کلان کشور بود به گونه‌ای که بسیاری از نهادها و ساختارهای کارشناسانه در عمل حذف شدند یا از خاصیت افتادند تا امکان اعمال تصمیمات فردی رئیس جمهوری در همه جا فراهم شود. متأسفانه این امر به صورت تعمیم‌یافته قابل مشاهده بود و زیان‌های فراوانی از این بابت به کشور وارد آمد به گونه‌ای که بسیاری از کارشناسان معتقدند از نظر سبک مدیریت، کشور به قبل از مشروطه بازگشت چرا که دوباره «فرد» جایگزین «نهاد» و «کارگزار» بدیل «ساختار» شد.
در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال قبل، بسیاری بر این باور بودند که اگر رئیس جمهوری و دولت جدید، همین یک روش و سبک مدیریتی را اصلاح کنند و به جای تصمیمات فردی و سلیقه‌ای، تن به تصمیمات کارشناسانه و جمعی ساختارهای اصلی نظام بدهند، نتایج مثبت بسیاری به بار خواهد آمد.
از دستاوردهای مهم نظام‌های سیاسی «مستقر» و باثبات و دارای پیشینه این است که در این نظام‌ها، ساختارهای اجتماعی، سیاسی، مدیریتی و اجرایی، به شکل جدی تثبیت شده‌اند و آمد و رفت مدیران و مسئولان در کلیت عملکرد آنان، اثر جدی و قابل اعتنایی نمی‌گذارد. در واقع در این جوامع، تجارب تلنبار شده مردم و نخبگان درباره چگونگی اداره کشور، آنان را به این سمت سوق داده است که ساختارهای حکومتی کارآمد، مفیدتر از مدیران سالم و باتقوا و خدوم هستند و با بودن ساختارهای کارآمد، امکان بروز خطا در نظام تصمیم‌گیری کاهش می‌یابد و جلوگیری از فساد اجرایی میسرتر است.
طرح این بحث به این دلیل ضروری است که متأسفانه هنوز هم در نگاه بخشی از مسئولان و مردم، چنین تصور می‌شود که ریشه مشکلات کشور در این است که «آدم‌های خوب» در رأس امور نیستند و اگر بتوانیم چنین کسانی را برای تصدی امور بگماریم، حتماً مشکلات حل خواهند شد. البته در عمل بارها به امید گزینش آدم خوب، به سوی کسانی رفتیم ولی امور اصلاح نشد زیرا اساساً ریشه مشکلات را در وضعیت شخصی مدیران دیدن، اشکال دارد و ساختارها، بیش از کارگزارها در ایجاد مشکلات یا حل آنها مؤثرند.
در فلسفه سیاسی معاصر دو پرسش مهم مطرح است که یکی ناظر بر این است که «چه کسی حکومت می‌کند؟» و دیگری به این موضوع می‌پردازد که «چگونه حکومت می‌شود؟» ما را از جمله نحله‌های فکری و سیاسی می‌دانند که به پرسش اول، بهای بیشتری می‌دهیم ولی واقعیت این است که پرسش دوم را باید جدی‌تر گرفت و به تأسیس ساز و کارهایی پرداخت که امکان خطا و انحراف و فساد مدیران را کاهش دهد و دست آنان را برای انجام هرگونه تخلفی ببندد. البته این مهم است که مدیران هم افرادی باتقوا و درستکار باشند و احتمال سوءاستفاده آنان از قدرت و ثروت کم باشد و رعایت قانون و مقررات و پرهیز از بهره‌برداری شخصی از امکانات عمومی، از خصلت‌های شخصی آنان باشد ولی باید فرض را بر این گذاشت که مدیران ما اساساً افرادی عادی هستند و احتمال خطا و لغزش درباره آنان، کم نیست ولی حتی اگر مدیران دستگاه‌ها بخواهند اختلاس و سوءاستفاده هم بکنند، ساز و کار نظام و حکومت به گونه‌ای باید باشد که امکان آن فراهم نشود و این ناشدنی است مگر این که پاسخ پرسش «چگونه حکومت می‌شود؟» به خوبی داده شده باشد و ساختارها، قوی‌تر از کارگزارها عمل کنند.
در صورتی که به ساختارها اهمیت کافی داده شود، چند اتفاق با هم رخ خواهند داد:
اول این که در ساختارها، تصمیمات هم به صورت جمعی ساخته و هم اتخاذ می‌شوند و این یعنی سهم یک فرد مدیر خواه آدم خوبی باشد یا نباشد، کم می‌شود. معمولاً تصمیمات جمعی بهتر از تصمیمات فردی هستند و احتمال خطا در آن کمتر است و حاصل عقل جمعی محسوب می‌شوند.
دوم این که سهم توجه به نظرات کارشناسی در اتخاذ تصمیمات جمعی و نهادی، بسیار بیشتر از تصمیماتی است که به صورت فردی و شخصی اتخاذ می‌شوند. تصمیمات فردی معمولاً تابع سلیقه فردی هستند و دست‌کم این اتهام را یدک می‌کشند در حالی که در تصمیم‌گیری نهادی و جمعی، به اجبار به نظرات تخصصی احتجاج شده و مبتنی بر عقل کارشناسانه عمل می‌شود.
سوم این که هر تصمیم کارشناسانه جمعی، پایه تصمیم‌گیری‌های درست بعدی خواهد شد و موجبات تلنبار شدن تجارب مدیریتی در هر حوزه را فراهم خواهد کرد. اگر اتخاذ تدبیرها و روش‌های مدیریت در هر حوزه‌ای به افراد ولو خوب سپرده شود، این امکان برای مدیران بعدی هم فراهم می‌شود که به آسانی بتوانند در تصمیمات قبلی، تجدیدنظر کنند ولی اگر گروهی کارشناس در قالب ساختاری مشخص، به نتایجی برسند که از پشتوانه‌های تخصصی برخوردار است، تغییر آن از سوی جمعی از کارشناسان دیگر به آسانی انجام نخواهد گرفت مگر این که به تکامل و تعالی تصمیم قبلی بینجامد.

No related content found.

Share and Enjoy


اضافه کردن نظر