نسخه چاپی نسخه چاپی

مفهوم ضدولایت فقیه و القای مواضع دوگانه

اشاره: «درسهایی از سخنان رهبر معظم انقلاب با دانشجویان» عنوان نوشته‌ای است که در سال ۸۶ در چند روز متوالی (۲۲ تا ۲۴مهرماه) در روزنامه جام‌جم منتشر شد و حاشیه‌هایی بر سخنان رهبری در جمع دانشجویان محسوب می‌شود.

در هفته گذشته، رهبر معظم انقلاب در جمع دانشجویان فعال علمی و سیاسی، سخنانی را مطرح کردند که از جهاتی، تازه می‌نمود هر چند از نظر مبنای تفکر و انتظاری که از مواضع، باورها و اندیشه‌های ایشان داریم، اصلا تازه نیست و دقیقا همان است که باید باشد.

تازگی این سخنان، به اعتبار گوینده آن است که خطوط حرکتی جامعه اسلامی را رقم می‌زند و ضامن مستقیم ماندن انقلاب بر مواضع اصیل آن است و بنابراین شنیدن این سخنان صریح از زبان رهبری انقلاب، اهمیت آن را مضاعف می‌سازد.

در این نوشته برآنیم تا بر چند نکته پراهمیت از این سخنان مهم رهبر معظم انقلاب تاکید کنیم تا در آینده، راهنمای عمل و حرکت همه نیروهای سیاسی معتقد به انقلاب باشد:

القای مواضع دوگانه

ایشان در فرازی از سخنان خود تاکید کردند: «من حرفم همانی است که دارم می‌گویم. آنچه را که بر طبق مصلحت کشور و مصلحت نظام نباید گفت، نمی‌گوییم. نه این که خلاف آن را بگوییم بعد بخواهیم در یک جلسه خصوصی، مثلا فرض کنید آن خلاف گفته را تصحیح کنیم. نخیر، این طور نیست».

این سخنان، ناظر بر رویکردی است که بر مواضع رهبری حاکم است و در واقع پاسخی به یک سوء‏برداشت به حساب می‌آید. برداشت سوئی که صاحبان آن برای توجیه مواضع غلط، افراطی، شخصی و غیرمصلحت‌اندیشانه خود به آن توسل می‌جویند و در پس آن، پنهان می‌شوند. طی سالهای گذشته مکررا شاهد بودیم که برخی از افراد با نسبت دادن دیدگاه شخصی خود به رهبری، درصدد هزینه کردن یک مقام رسمی مشروعیت‌بخش نظام به سود خود بوده‌اند. اینان چون از مواضع رسمی و اعلام شده رهبری نمی‌توانند به سود خویش بهره گیرند، به سراغ نقل قول‌های تایید نشده می‌روند و عملا چنین القا می‌کنند که نباید مواضع رسمی رهبری را مبنا قرار داد زیرا این سخنان، از سر مصلحت‌اندیشی مطرح می‌شوند و گویی در تعارض با حقیقت قرار دارند.

با چنین نگرشی در القای وجود مواضع دوگانه و متعارض در آرا و نظرات رهبر معظم انقلاب، عملا اعتقاد به مواضع رسمی و علنی ایشان، کم می‌شود و این جفای به رهبری است.

بگذارید مثالی بزنیم.

دولت یکی از نهادهایی است که همیشه کلیت آن از سوی رهبر معظم انقلاب مورد حمایت قرار می‌گیرد. این حمایت کلی از دولت، هم شامل دولت هاشمی می‌شد و هم دولت خاتمی و هم اینک شامل دولت احمدی نژاد می‌شود. منتقدان هر کدام از دولتهای حال و گذشته، این حمایت‌ها را با تکیه بر مواضع ادعایی پنهان رهبری، نادیده گرفته و همچنان بر طبل مخالفت خود می‌کوبند.

آنان به گونه‌ای از مصلحت اندیشانه بودن حمایت‌های رهبری سخن می‌گویند که گویی دولت‌ها، مستحق هیچ گونه حمایتی نیستند. آنان چنین القا می‌کنند که رهبری، مواضع دیگری هم دارد که آن را برای خواص بیان می‌کند و آنها را باید اصل گرفت.

در انتخابات متعدد ریاست جمهوری، رهبر معظم انقلاب رسما اعلام کردند که موضع جانبدارانه ندارند و حتی نظر شخصی خود را به نزدیکان هم نمی‌گویند اما شاهد بودیم که صاحبان همین نگرش، مدعی حمایت پنهانی ایشان از نامزدی خاص می‌شدند. این گونه ادعاها و نسبت دادن مواضع متعارض آشکار و نهان به رهبری، جایگاه ولایت را تضعیف می‌کند و اعتماد به نظرات رسمی و اعلام شده را کاهش می‌دهد و در اطاعت‌پذیری مردم، سستی ایجاد می‌کند. مواضع رهبری وقتی به عنوان یک نظر رسمی علنا بیان می‌شوند، حجیت دارند و می‌توان آنها را مواضع حقیقی ایشان تلقی کرد. طبعا این گونه اظهارات، تمام حقیقت بیان شده نیست و بسیاری از مطالب و گفتنی‌ها به دلایل گوناگون مصلحت‌اندیشانه، عرضه نمی‌شوند ولی این گونه نیست که رهبری در نهان و مثلا برای خواص، نظری داشته باشند و در آشکار و برای مردم، نظری متفاوت.

رهبر معظم انقلاب در دیدار دانشجویان، بر این مطلب کلیدی تاکید کردند تا نسبت به مواضع رسمی و علنی ایشان، شبهه و شائبه‌ای ایجاد نشود. ایشان تاکید کردند: «بلاشک نباید برخی از مطالب را گفت اما آنچه را نباید گفت، نباید گفت نه این که باید خلاف آن را گفت و در اذهان شوب ایجاد کرد، شائبه‌ای به وجود آورد.»

مفهوم ضدولایت فقیه

یکی دیگر از مفاهیمی که در سخنان رهبر معظم انقلاب با دانشجویان، مطرح و از آن ابهام‌زدایی شد، مقوله ضدولایت فقیه تلقی شدن مواضع احزاب و افراد است.

بی گمان به دلیل جایگاه اندیشه ولایت فقیه در میان هواداران انقلاب و فصل‌الخطاب بودن ولی فقیه در اختلافات، این مهم است که این شعار رایج، بدرستی معنا و تفسیر شود تا در کنار شکل‌گیری یک جبهه بزرگ انقلابی حول محور ولایت فقیه، راه برای طرح دیدگاه‌ها و مواضع و انتقادها، باز باشد و به بهانه دفاع از ولی فقیه یا تحقق نظرات ایشان، باب گفتگوهای فرهنگی و سیاسی بسته نشود.

ایشان در دیدار با دانشجویان فرمودند: «ضد، معلوم است معنایش چیست. ضدیت، یعنی پنجه درافکندن، دشمنی کردن نه معتقد نبودن. اگر بنده به شما معتقد نباشم، ضد شما نیستم… اعتراض به سیاست‌های اصل ۴۴، ضدیت با ولایت فقیه نیست. اعتراض به نظرات خاص رهبری، ضدیت با رهبری نیست. دشمنی نباید کرد… رد کردن حرف، به معنای مخالفت کردن، به معنای ضدیت کردن نیست. این مفاهیم را باید از هم جدا کرد.»

مواضع و اندیشه‌ها و آرای مقام معظم رهبری به عنوان مصداق ولایت فقیه زمان، مبنای سیاست‌های کلی نظام قرار می‌گیرد و پایه سیاست‌های خردتر به حساب می‌آید. همین سیاست‌های کلان هم پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام اتخاذ می‌شوند و مسبوق به مشاوره و نظرخواهی و عقل جمعی هستند. رهبری، علم غیب ندارد بلکه بسان همه رهبران متعارف، پس از مشورت و با تکیه بر دانش و بینش شخصی و با لحاظ کردن ارزشهای اسلامی و با داشتن عدالت و تقوا، سیاست‌های کلان نظام را تعیین می‌کند. اطاعت از تصمیمات این گونه‌ای فقیه حاکم، انتظاری است که نظریه سیاسی ولایت فقیه از طرفداران خود دارد.

ولی فقیه در نظام سیاسی ما حکم تیرک میانی چادر امت را دارد و شکل‌گیری یک امت را میسر می‌سازد. به تعبیر آیت‌الله جوادی آملی، ولایت فقیه ولایت بر فرزانگان است یعنی با فرض این که همه امت، فرزانگان صاحب نظر باشند، باز هم برای رسیدن به وحدت رویه در عمل، نیاز به فصل‌الخطاب دارند. در واقع می‌توان در نظر، دیدگاه‌های گوناگون داشت اما در عمل، نمی‌توان و نباید به گونه‌های متفاوت عمل کرد و این، فلسفه اصلی نظریه امت و امامت و ولایت فقیه در تشیع است.

تاکید بر این جایگاه تعیین کننده، به این معنا نیست که دیگران حق اظهارنظر ندارند و متخصصان و صاحبنظران هم باید خود را سانسور کنند و آرا و نظرات خود را کنار بگذارند.

برخی مقدس‌مآبانه، حتی نظرات شخصی و خاص رهبری درباره یک فیلم سینمایی یا یک تابلو نقاشی را هم به مثابه یک ارزش مقدس دینی تلقی می‌کنند و مخالفت با آن را ضدیت با ولایت فقیه می‌دانند. مقام معظم رهبری در این اظهارات، تاکید کردند که نه تنها نباید همه اظهارات و نظرات ایشان را به مثابه اوامر حکومتی تلقی کرد بلکه نقد و رد برخی سیاست‌های تعیین شده هم می‌تواند موضوعیت داشته باشد بدون آن که به صاحب آن نظرات، انگ ضدیت با ولایت فقیه زده و از حوزه نیروهای انقلاب طرد شود. تجربه حکومت دینی و تئوری خاص آن یعنی ولایت فقیه در عصر دولتهای مدرن، باید به گونه‌ای با آزادی و دموکراسی آمیخته شود که قابل دفاع و خواستنی شود. مقام معظم رهبری در ابهام‌زدایی از مفهوم ضدیت با ولایت فقیه، این گونه عمل کردند.

رهبری و دولت

یکی از جدی ترین مسائل بحث برانگیز طی سالهای پس از انقلاب، نحوه بررسی و تحلیل مواضع حمایت‌آمیز رهبری از دولتها بوده است.

منتقدان دولتها در این سالها، تلاش کرده‌اند تا حمایت رهبر از دولتها را یک امر مصلحت اندیشانه و فارغ از حقیقت تفسیر کنند و در مقابل انتقادهای رهبری از عملکرد دولتها و مسولان را برجسته‌تر ارائه دهند. حامیان دولتها نیز الفاظ روشن و صریح رهبران در دفاع از دولتها را به معنای حمایت همه‌جانبه، دربست و تمام‌عیار از دولتها تلقی کرده و همین امر را بهانه بستن باب نقد و انتقاد قرار داده‌اند. اینان در پس حمایت کلی رهبری از دولت، آنچنان پنهان می‌شوند که هر گونه نقد عملکرد دولت، هجمه به رهبری و ضدیت با ولایت فقیه تلقی شود. واقعیت این است که این دو  شیوه، با ماهیت و حقیقت حمایت رهبران از دولتها، در تعارض قرار دارد و در واقع حمایت رهبری از دولت را باید به صورت دیگری تفسیر کرد.

رهبری برای دفاع از کلیت نظام و انقلاب، نمی‌تواند از کلیت دولت برخاسته از آرای مردم، حمایت نکند. این امر درباره دیگر نهادهای حکومتی همچون قوه مقننه و قوه قضاییه هم صادق است. به همین دلیل است که حضرت امام، دائما از دولت میرحسین موسوی، دفاع می‌کرده و مقام معظم رهبری نیز طی ۱۸ سال گذشته از دولتهای آقایان هاشمی رفسنجانی، خاتمی و احمدی نژاد حمایت کرده است. در عین حال این حمایت‌های کلی از دولت را به مثابه تایید همه مواضع رئیس جمهوری یا همه عملکرد وزارتخانه‌ها و همه کارکردهای مدیران کوچک و درشت دولتی نباید دانست.

در دیدار دانشجویان، مقام معظم رهبری تاکید کردند: حمایت رهبری از دولت که یک امر ضروری است به این معنا نیست که ایشان در جریان همه مسائل جزیی دولت هم قرار دارند یا همه مواضع و عملکرد دولت را قابل دفاع می‌دانند. رهبری در حدی که به هدایت جریان عمومی انقلاب به صراط ارزشها و مصالح مربوط است، از مسائل کشور و از جمله عملکرد دولت مطلع است و در عین داشتن مواضع نقادانه، از دولت به اعتبار جایگاه قانونی و نیز عملکرد مثبت و مردمی آن، حمایت می‌کند. این حمایت، در مقابل دشمنان خارجی و مخالفان داخلی و خارجی دولت، ضروری است اما در عین حال، رهبری درباره موضوعات گوناگون، به طرح نظرات خویش هم مبادرت می‌کند که از جمله آنها، نقد دولت در حیطه‌هایی چون کم‌توجهی به نخبگان، کم‌اعتنایی به نظرات کارشناسی، حرکت بر مسیر برنامه‌های کلان مصوب از جمله چشم‌انداز و برنامه ۵ ساله است. تاکید بر یک نکته دیگر را ضروری می‌دانیم.

حمایت کلی مقام معظم رهبری از دولتهای متعدد را نباید این گونه تفسیر کنیم که میزان دلبستگی شخصی ایشان به همه دولتهای گذشته یکسان بوده و مثلا رهبری از دولت آقای خاتمی با همان حدت و شدتی حمایت می‌کرده که اینک از دولت آقای احمدی‌نژاد حمایت می‌کند. واقعیت این است که رهبری، گفتمان حاکم بر دولت کنونی از جمله ارزش‌گرایی، عدالت محوری، مردم‌گرایی، ایستادگی و مقاومت در عرصه جهانی و امثالهم را بیشتر می‌پسندد و آنها را مستحق دفاع بیشتری می‌داند.

در حالی که در گذشته به دلیل وجود اتهامات فراوان در گفتمان حاکم بر دولت و شبهه در مفهوم و مصداق اصلاح‌طلبی و سوءاستفاده‌هایی که از این ابهام صورت می‌گرفت و نیز قوت گرفتن جریان‌های کم‌اعتقاد یا بی‌اعتقاد به گفتمان اسلامی و انقلابی حضرت امام، چاره‌ای نبود جز این که مقام رهبری در مواردی، حمایت‌های خود را مشروط ارائه کنند، در مواردی دست به ابهام‌زدایی زده و یا ترسیم مرز میان اصلاحات انقلابی با اصلاحات امریکایی، از بروز انحراف احتمالی در جریان انقلاب، جلوگیری کنند. در مواردی در کنار ابراز حمایت، انتقاد هم داشته باشند و خلاصه به طرق مختلف، نشان دهند که ضمن حمایت از دولت و مدیران معتقد آن، مرز روشنی هم با گفتمان حاکم دارند.

خلاصه آن که رهبری از دولتها در کنار همه ارکان دیگر نظام، حمایت می‌کند و این وظیفه را به اشکال گوناگون انجام می‌دهد. در عین حال، حساب رهبری از دولتها جداست و نباید این حمایت‌های کلی را به مثابه دفاع دربست و همه‌جانبه ایشان از همه سیاست‌ها و همه مدیران و همه کارکردهای جاری تلقی کرد. پاسخگوی عملکرد مدیران هم، خود مدیران هستند و نه رهبری و این یک نکته مهم است که باید بر آن تاکید شود. هیچ کس حق ندارد منابع مشروعیت بخش نظام را هزینه ضعف‌ها و ناکارآمدی‌های خود کند و مدیران دولت نباید مفهوم حمایت کلی رهبری از دولت را وسیله تعطیلی حوزه انتقاد قرار دهند.

در سخنان رهبری در دیدار با دانشجویان، درسهای دیگری هم هست که طرح آن را برای گریز از تطویل کلام، به فرصتها و بهانه‌های دیگر وا می‌گذاریم.

Share and Enjoy


اضافه کردن نظر