نسخه چاپی نسخه چاپی

دولت وحدت ملی، نامطلوب، دولت ائتلافی، ناممکن

اشاره: در سال ۸۷ و در آستانه شکل‌گیری صف‌بندی سیاسی برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸، برخی از نامزدهای احتمالی از جمله دکتر محسن رضایی، از ضرورت تشکیل دولت ائتلاف ملی سخن گفتند. آنچه می‌خوانید تحلیلی است در این رابطه که در سایت آینده نیوز منتشر شده بود.

این روزها بحث دولت وحدت ملی و دولت ائتلافی از سوی بسیاری از سیاستمداران مورد توجه قرار گرفته و در موافقت یا مخالفت آن اظهار نظر می‌شود. در این باره نکاتی چند قابل تامل است:

اول – ایده «دولت وحدت ملی» معمولا از سوی نیروهای بیرون حکومت مطرح می‌شود که علاقه‌مند به مشارکت در قدرت هستند. نکته جالب این است که این ایده در شرایط کنونی از سوی اصلاح‌طلبها مطرح نشده، بلکه برخی از اصولگرایان آن را مطرح کرده‌اند. ظاهرا طیفهای متعدد اصلاح‌طلب هم در کنار گروههایی از اصولگرایان، به مخالفت با این پیشنهاد برخاسته‌اند.

دوم – دولت وحدت ملی معمولا در شرایط اضطراری و بحرانی تشکیل می‌شود تا همه نیروهای سیاسی را در زیر چتر واحدی گرد آورد و خروج کشور از بحران را پی بگیرد. مطرح کنندگان ایده دولت وحدت ملی در کشور ما بعید است چنین منظوری داشته باشند و کشور را در چنان وضعیتی تصور کنند.

سوم – «دولت ائتلافی» که از سوی برخی از افراد از جمله دکتر محسن رضایی مطرح شده، بیشتر دولت فراگیر جناح اصولگراست تا یک دولت وحدت ملی. به نظر می‌رسد مطرح کنندگان دولت وحدت ملی از جمله حجت‌الاسلام و المسلمین ناطق نوری هم به دنبال همین ایده «دولت فراگیر اصولگرا» بودند که آن را با تعبیر دولت وحدت ملی مطرح کردند.

چهارم – در وضعیت کنونی ناممکن است که یک دولت وحدت ملی در کشور تشکیل شود و نیروهای چندگانه سیاسی کشور (اعم از اصولگرا، اصلاح‌طلب، اعتدالگرایان و …) را در یک دولت به وحدت و انسجام برساند. این امر نه ضرورت دارد و نه شدنی است و به همین دلیل باید از ذهنیت سیاستمداران ما خارج شود. اما دولت ائتلافی از جمله موضوعاتی است که می‌توان به آن اندیشید.

پنجم – ظاهرا دولت ائتلافی به این دلیل مطرح شده است که دولت کنونی، یک چتر کوچک اصولگرایی را در دست گرفته است که حتی طرفداران خود دولت هم زیر آن جا نمی‌شوند، چه رسد به تمام اصولگرایان در احزاب و گروههای گوناگون. انتظاری که از دولت ائتلافی پیشنهادی هم می‌رود این است که بتواند حول یک «برنامه» و نه یک «فرد»، همه نیروهای سیاسی و مدیران طیف اصولگرا را منسجم کند و با این اقدام بر حجم حامیان دولت اصولگرا بیفزاید و کارآمدی آن را افزایش دهد. از نظر طرفداران این ایده، دولت ائتلافی بهترین قالبی است که می‌تواند از هرز رفتن توان و تجربه نیروها و مدیران اصولگرا جلوگیری ‌کند.

ششم – دولت و شخص رئیس جمهوری در شرایط کنونی نه تن به دولت وحدت ملی می‌دهند که نباید هم بدهند و نه ایده دولت ائتلافی را می‌پسندند که البته تحت شرایطی قابل پذیرش است. دوستان اصولگرای دولتی بر این باورند که بدون نیاز به دیگر نیروهای اصولگرا، پیروز رقابت انتخاباتی هستند و دیگر اصولگرایان هم چاره‌ای جز دفاع از این دولت در مقابل دشمنان خارجی و اصلاح‌طلبان داخلی و حتی برخی از اصولگرایان منتقد ندارند. با این حساب، دلیلی ندارد که تن به دولت ائتلافی بدهند و دیگران را در نظام تصمیم‌گیری، شریک کنند.

هفتم – واقعیت این است که ما از دولت کنونی انتظار نداریم به ایده دولت ائتلافی هم تن دهد و یک چتر فراگیر اصولگرایی بگشاید و توان و تجربه همه نیروهای سیاسی اصولگرا را در اجرای برنامه‌ای کارآمد و مورد توافق به صحنه آورد. این دولت و شخص رئیس جمهور از مدلی در نظام تصمیم‌گیری خود برخوردارند که در آن جای چندانی برای نیروهای مستقل و دارای رای وجود ندارد و به همین دلیل، تعدادی از وزرا و مدیرانی که دارای نظر و استقلال رای بودند، مجبور به ترک دولت شده‌اند. دیگر اصولگرایانی که منتقدانه به عملکرد دولت می‌نگرند و گاهی به طرح انتقادهایی مبادرت می‌کنند، متهم به سهم‌خواهی می‌شوند و از توان و تجربه آنها هم بهره گرفته نمی‌شود. در این مدل تصمیم‌گیری، قرب و بعد از «فرد»، مبنای ارزیابی افراد است نه تعامل بر اساس یک «برنامه» مشترک و مورد توافق که اساسا وجود ندارد.

هشتم – اصولگرایانی که به وضعیت کنونی معترضند، دو راه‌حل در پیش روی دارند: یا باید به وضعیت کنونی رضایت ‌دهند و در مقابل اصلاح‌طلبان، از همین دولت حمایت ‌کنند یا این که خود به صحنه بیایند و در یک رقابت انتخاباتی، خود را به مردم عرضه ‌کنند و احتمالا دولت را به دست ‌گیرند. در حالت اول، تغییری در وضعیت ایجاد نمی‌شود و احمدی‌نژاد با همین سبک مدیریتی، کارش را ادامه خواهد داد و البته برای حضور بسیاری از طیفهای اصولگرا در دولت همچنان راهی گشوده نخواهد شد. اگر اتفاق دوم رخ دهد و یک اصولگرای دیگر موفق به تشکیل دولت شود، می‌تواند مانند دولت کنونی عمل نکند و با سعه صدر بیشتر، همه اصولگرایان را پوشش دهد و عملا دولت ائتلافی را تشکیل دهد. ظاهرا این شیوه تنها راه عملی برای تشکیل دولت ائتلافی در طیف اصولگراست وگرنه پیش از پیروزی در انتخابات، امکان متحد کردن نیروهای اصولگرا بر سر برنامه‌ای مشخص، دور از ذهن است. همانگونه که قانع کردن رئیس جمهوری به ایجاد یک دولت ائتلافی و فراگیر در درون جبهه اصولگرایان، بیشتر به یک رویا شباهت دارد.

Share and Enjoy


اضافه کردن نظر