کلیدواژه ‘جریان‌شناسی سیاسی’

اخلاق سیاسی را ضابطه‌مند کنیم

اشاره:

گفتگوی زیر با ماهنامه ذکر (شماره۲۱) در تاریخ دی ماه ۱۳۸۶ صورت گرفت و با عنوان «صمیمی با علی شکوهی، اخلاق سیاسی را ضابطهمند کنیم» منتشر شد. موضوع این گفتگو رابطه اخلاق و سیاست است که هنوز هم میتواند موضوع روز جامعه باشد.

سیدمرتضی مفیدنژاد: جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک نظام سیاسی مبتنی بر اصول و قواعد اسلامی، توسط آن بزرگ مرد قرن حضرت امام خمینی(ره) بنیان نهاده شده و اکنون سه دهه از عمر با برکت آن می‌گذرد. در این سیر پرپیچ و خم، اتفاقات و حوادث گوناگونی در سر راه حرکت این مجموعه به‌وجود آمده است که پرداختن به آن در قالب این بحث نمی‌گنجد. فارغ از این مساله یکی از اصول و مباحث مهمی که در اداره کشور و روابط افراد در جامعه اسلامی ایران مدنظر می‌باشد، پیوند دو حوزه اخلاق و سیاست است. در واقع بررسی اینکه در کشور ما به عنوان یک نظام اسلامی با محوریت ولایت فقیه، احزاب، گروهها و نهادهای سیاسی در تعاملشان با یکدیگر چقدر مبتنی بر اخلاق عمل کرده‌اند امری حیاتی و مهم به نظر می‌رسد.

محور اصلی بحث ما نسبت اخلاق و سیاست است و قصد داریم آن را به مقوله احزاب و گروههای سیاسی در تجربه جمهوری اسلامی نیز تسری دهیم. مقدمتا به عنوان اولین سوال بفرمایید که تعریف شما از خطوط قرمز سیاسی چیست؟ البته قبل از آن باید این سوال را هم اضافه کنم که به نظر شما آیا عرصه سیاست دارای خط قرمز است؟ اگر قائل به‌وجود آن هستید تبیین شما از این مقوله چیست؟

از این که حزب موتلفه اسلامی به مباحث پایه‌ای در یک نشریه آموزشی توجه می‌کند و درصدد کادرسازی و تولید فکر برای اعضایش و مخاطبانش می‌باشد، به شما تبریک می‌گویم و امیدوارم این رویه‌ای برای همه تشکل‌های سیاسی بشود تا فقط نان فضاهای سیاسی را برای رسیدن به قدرت نخورند و بلکه کارکردهای درست حزبی همچون ایجاد شور و شعورسیاسی، کادرسازی، تنظیم برنامه، نظارت بر قدرت و مفاهیمی از این دست را هم به طور کلی تجربه کنند.

Share and Enjoy

تطورات مفهوم عدالت در جمهوری اسلامی

اشاره: در پاییز سال ۱۳۸۴ به دعوت دانشجویان دانشگاه امام صادق(ع)، درباره معنا و مفهوم عدالت در جمهوری اسلامی و تغییرات و تطورات این مفهوم سخنرانی کردم. در این سخنرانی بیشتر عدالت اقتصادی مدنظر بود و به ابعاد دیگر آن پرداخته نشد. در تنظیم این متن، پرسشهای دانشجویان از متن صحبتها حذف شد چون خللی به روند بحث وارد نمی‌کرد. امید که بازنشر آن برای خوانندگان مفید واقع شود.

بسم الله الرحمن الرحیم

جداً خداوند را شاکرم که امکان حضور در دانشگاه امام صادق(ع) و در جمع دانشجویان بزرگوارش را فراهم کرد تا با هم در باره موضوعی حرف بزنیم که تاکنون کمتر در باره آن سخن رفته است و طرح مسئله به این شکلی که در عنوان آمده، برای من هم تازگی دارد و به این موضوع به این شکل تا به حال نپرداخته‌ام. به همین دلیل انتظار دارم که دوستان، این جلسه را یک سخنرانی یک طرفه تلقی نکنند و با طرح نظرات و پرسشهای خود در هر جای صحبت بنده که ضروری می‌دانند، کمک کنند تا بحث پخته‌تر شود و حاصل جلسه در مجموع به کار آید و مفید باشد. شاید این سخنان باعث شود که دیگران این موضوع را به صورت کاملتر، مفیدتر و غنی‌تر ارائه کنند.

Share and Enjoy

انتخابات ۲ مرحله‌ای، یک تجربه سیاسی تازه است

اشاره: آنچه می‌خوانید متن مصاحبه من با مسعود بصیری خبرنگار روزنامه قدس است که در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۳۸۴ در این روزنامه منتشر شد. در این گفتگو صف‌بندی سیاسی جامعه و گرایش نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری آن سال مورد بررسی قرار گرفته است.

گروه سیاسی: علی شکوهی را از زمانی که سردبیر کیهان هوایی بود، می‌شناختم. بعدها هفته نامه‌های صبح، ارزشها و تهران امروز را اداره می‌کرد و پس از چندی، سردبیر ماهنامه بینش سبز شد. شمرده و آرام حرف می‌زند، او هنوز تلفن همراه ندارد و حاضر نیست از موتورسیکلت دست بکشد. می‌گوید: من با این وسیله راحتم. در انتخابات مجلس هفتم، نامزد تهران بود و این روزها به ستاد محسن رضایی نزدیک است. از بداخلاقی‌های سیاسی و تخریب چهره برخی نامزدها ناراحت است با این که احتمالاً به آنها رأی هم نخواهد داد. از علی شکوهی، مقالات و کتابهای متعددی تاکنون چاپ شده است. جملاتش نیاز به پیرایش و تغییر و تلخیص و مرتب کردن ندارد و خبرنگار اگر همان چیزی را که شکوهی می‌گوید، درست بنویسد؛ احتمالاً مصاحبه‌ای می‌شود مفصل و تنظیم شده و خواندنی.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت آخر)

ارزیابی عملکرد مجلس سوم

کارکرد مجلس سوم به گونه‌ای بود که طیف راست و جناح فعال در دو دولت را به یکدیگر نزدیک کرد. اشاره به برخی از این کارکردها می‌تواند تا حدودی بیانگر علت ائتلافی باشد که در میان دو طیف مذکور صورت گرفته بود.

مجلس سوم به ریاست حجت الاسلام والمسلمین کروبی، خود را مخالف سیاستهای اقتصادی و نیز سیاستهای خارجی و داخلی دولت آقای هاشمی معرفی می‌کرد ولی این امر هیچگونه بروز خارجی مؤثر به ویژه در زمینه تدوین و تصویب قوانین نداشت. در واقع مجلس سوم برنامه پنجساله اول را بدون معطلی تصویب کرد، به کابینه پیشنهادی رئیس جمهور رأی اعتماد داد، برنامه‌های بودجه سالانه را بدون ایجاد تغییرات جدی تصویب کرد، استیضاح وزرا را بندرت در دستور کار قرار داد، تحقیق و تفحص از عملکرد دولت را جدی نگرفت، تخلفات دولت از برنامه اول را مورد توجه قرار داد و گزارش عملکرد دادهواست و خلاصه آن که مجلس سوم به صورت جدی و با استفاده از اهرمهای قانونی با اقدامات، برنامه‌ها و سیاستهای دولت هاشمی،‌ مخالفت نکرد و ظاهراً برای آن که متهم به کارشکنی نشود حتی همراهی خوبی نیز با دولت داشت اما به خاطر آن که توپخانه‌اش دائماً شلیک می‌کرد، متهم به مخالفت با دولت آقای هاشمی بود یعنی نطقهای قبل از دستور مجلس، دائماً علیه سیاستهای دولت نشانه می‌رفت و نمایندگان به صورت جدی به نقد عملکرد دولت در زمینه مسائل اقتصادی و سیاست خارجی می پرداختند. این امر باعث شد که تصویر ذهنی مردم از مجلس، مثبت نباشد زیرا درباره دولت آقای هاشمی در آن سالها، حسن ظن وجود داشت و امیدهای مردم به این دولت برای ایجاد رفاه و اصلاحات اقتصادی بسیار زیاد بود و طبعاً این تلقی که مجلس در کار دولت، کارشکنی می‌کند و با سیاستهای آن همراهی ندارد، به زیان مجلسیان تمام می‌شد.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت سیزدهم)

مواضع جناح ها در مقولات فرهنگی

در مقولات فرهنگی در آن سالها، چند دیدگاه وجود داشت:

گروهی از موضع تحجر با هر چه نوآوری مخالف بودند. به نوشته یکی از نویسندگان(مهدی نصیری- کیهان- سال۶۷) این جریان فکری در مقوله مسائلِ مشکلاتِ جوانان، چنان سخت گیرند که برای حل آنها به چیزی جز خشونت معتقد نیستند. آنگاه که از آزادی و چیزی جز خشونت معتقد نیستند. آنگاه که آزادی و برخورد آراء و طرح اندیشه‌های مختلف سخن به میان می‌آید، چنان به خشم می‌آیند که گویی اسلام سر دشمنی با آزادی دارد و چنان حلقه آزادی را تنگ نموده که حتی طرح نظرات مختلف اسلامی نیز مجاز نبوده و باید طوری گفته شود که آنها می‌پسندند. در زمینه‌های فرهنگی و هنری نیز چنین است. هیچگاه در باب تشویق هنرمندان و ترغیب آنها به ارائه کارهای قویتر و جذاب حرفی زده نمی‌شود و بشارتی به گوش نمی‌رسد. هر چه هست، انذار است و خرده گیری و القای آن که این امور با اسلام و شرع نسبت و علقه‌ای ندارند. آنگاه که در مقام نقد صدا و سیما برمی‌آیند، دست بر روی نکاتی می‌گذارند که بسیاری از آنها نقاط قوت صدا و سیماست. سریالی را مبلغ صوفی‌گری دانسته و سریال دیگری را مبلغ فرهنگ طاغوتی و… سروده‌های انقلابی را بدتر از ترانه‌های مبتذل سابق می‌دانند. کنار هم قرار گرفتن دختر و پسری خردسال را در فیلمهای کودکانه اشاعه بی بند و باری جنسی و پخش فیلمهای متنوع و تفریحی را خلاف شئونات اسلامی قلمداد می‌کنند.»

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت دوازدهم)

سیاستهای جدید اقتصادی

سیاستهای اقتصادی دولت آقای هاشمی رفسنجانی با آنچه در زمان مهندس میرحسین‌موسوی عمل می‌شد،‌ تفاوتهای بنیادین داشت، در سیاستهای دولت آقای هاشمی از مفاهیمی سخن به میان آمد که در گذشته چندان مورد توجه نبودند و اهم آنها را می‌توان در محورهایی چون: افزایش تولید، خصوصی‌سازی، ایجاد مناطق آزاد تجاری، استفاده از منابع مالی خارجی‌، دعوت از سرمایه داران ایرانی مقیم خارج، حذف سوبسید و یارانه های دولتی، آزادی واردات کالا، افزایش رفاه اجتماعی و خدمات عمومی، ایجاد امنیت اقتصادی،‌ افزایش مصرف و مواردی از این دست خلاصه کرد بسیاری از جمله شخص رئیس جمهور معتقد بودند که انتخاب سیاستهای جدید اقتصادی یک ضرورت و اجبار است و ما چاره‌ای جز گزینش این مدل اقتصادی نداریم به نظر آنان توان کارشناسی نظام اعم از بدنه کارشناسی دولت، مجلس و دانشگاههای کشور نیز انتخاب همین سیاستها را توصیه می‌کنند و بنابراین، برنامه‌هایی که متناسب با سیاست تازه تهیه و تدوین می‌شوند، برای شرایط پس از جنگ، مطلوب و پاسخگویند. در قبال این سیاستها، هر یک از جناحها، موضع متفاوتی داشتند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت یازدهم)

آتش تهیه جناحها در آستانه انتخابات مجلس چهارم

نحوه برخورد شورای نگهبان با انتخابات خبرگان و حذف عملی تعدادی از نامزدهای نمایندگی مجلس خبرگان دوم باعث شد که طیف موسوم به چپ در مجلس سوم، نگران نحوه برگزاری انتخابات مجلس چهارم شود. دقیقاً به همین دلیل تحرکی را آغاز کرد تا از ابهام موجود در قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی بکاهد و راه تفسیرهای شخصی از قانون را مسدود سازد. بر همین اساس در تاریخ ۸/۸/۶۹ طرحی با امضای ۲۶ تن از نمایندگان تقدیم مجلس شورای اسلامی شد و کلیات آن در جلسه علنی روز ۱۹/۱۰/۶۹ به تصویب رسید مطابق این طرح، قید «التزام عملی به اسلام» و نیز «التزام عملی به نظام جمهوری اسلامی ایران» از شرایط انتخاب شوندگان (ماده ۳۰ قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب ۹/۱۱/۶۲) حذف شده و افراد فقط با ارتکاب جرایم اثبات شده از طریق مراجع قانونی، از انتخاب شدن محروم می‌شدند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت دهم)

انتخابات مجلس خبرگان و تشدید برخوردهای حذفی

حوادث مهم و پیاپی سالهای ۶۷ و ۶۸ وضعیتی را پدید آورد که با گذشته متفاوت بود. تغییر رهبری، تغییر قانون اساسی، تشکیل دولت تازه، انتخاب رئیس تازه برای قوه قضائیه و از همه مهمتر، جابجا شدن تدریجی جایگاه جناحی که خود را حامی جدی تر ولی فقیه می‌دانست با جناحی دیگر که در گذشته مورد عتابهای پیاپی حضرت امام قرار گرفته بود جملگی به این مساله دامن زد و نقش یک جناح به تدریج کمرنگتر شده و از متن به حاشیه رانده می‌شد و در مقابل جریان موسوم به راست، قدرت بیشتری کسب می‌کرد و در مرکز قرار می‌گرفت در این وضعیت دولت جدید و جناحی که بدون نام و عنوان در دولت فعال بود به کمک طیف راست آمده بود و در منزوی کردن عناصر طیف چپ با آنها همکاری می‌کرد. این روند از سال ۶۹ شدت بیشتری پیدا کرد و به ویژه در انتخابات خبرگان دوم به اوج خود رسید حوادث مربوط به انتخابات مجلس خبرگان دوم در بررسی وضعیت جناحهای سیاسی، از اهمیت زیادی برخوردارند و به همین دلیل باید مستقلاً به آن توجه کرد.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت نهم)

انتخاب رهبری جدید بر وضعیت جناحهای سیاسی تأثیر جدی گذاشت زیرا برخی از جناحهای سیاسی از تصمیم مجلس خبرگان، راضی‌تر به نظر می‌رسیدند ولی برخی دیگر، این امر را با نوعی اکراه پذیرفته بودند. واقعیت این است که تا این مقطع، طیف چپ خود را معتقد جدی امام و ولایت فقیه می‌دانست و در مقابل طیف راست را به بی‌اعتقادی به امام و عدم تمکین به نظرات ولی فقیه به متهم می‌کرد. در آن دوران، مواضع حضرت امام در مقولاتی چون حوزه اقتدار ولی فقیه و حکومت، پویایی فقه سنتی، جهت‌گیری ضد سرمایه‌داری و تأکید ایشان بر جنگ فقر وغنا ، بیشتر از سوی طیف موسوم به چپ، استقبال می‌شد و این در حالی بود که طیف موسوم به راست، در این زمینه‌ها دائماً از خود مقاومت نشان می‌داد و در نهایت با نوعی اجبار و اکراه، تسلیم دیدگاه‌های فقهی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی حضرت امام می‌شد. این وضعیت موجب می‌شد که جریان چپ، خود را خط امامی‌تر از دیگران بداند و عدم همراهی طیف راست با سایر جناحهای سیاسی در احساس نزدیکی با مواضع رهبری، تغییر کرد.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت هشتم)

رخدادهایی که چهره سیاسی کشور را تغییر دادند

وضعیت دو قطبی و دو جناحی سیاسی در کشور تا پایان دفاع مقدس تداوم یافت ولی در فاصله مرداد ۶۷ تا مرداد ۶۸، رخدادهای مهمی در کشور واقع شدند که تصویر و چهره سیاسی کشور را کاملاً تغییر دادند. اهم این رخدادها، از این قرارند:

– قبول قطعنامه و تغییر اولویتهای کشور

در ۲۷ تیر ماه سال ۶۷، جمهوری اسلامی رسماً قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل را پذیرفت و پس از فراز و نشیبهای زیاد، سرانجام آتش بس در جبهه‌ها برقرار و مذاکرات صلح آغاز شد. با این اقدام نظام، عملاً اولویت دفاع مقدس جای خود را به اولویت سازندگی داد. جنگ، دارای اقتضائاتی بود و سیاستهای مشخصی را در عرصه سیاسی، اقتصادی و نظامی به مسئولان، دیکته می‌کرد و طبعاً پایان جنگ، پایان برخی سیاستهای ویژه آن دوران به حساب می‌آمد. بلافاصله پس از قبول قطعنامه، اختلاف نظرهای تازه‌ای در میان نیروهای انقلابی جامعه آغاز شد که عمدتاً پیرامون سیاستهای اقتصادی پس از دوران جنگ بود. در این زمینه دو نظر عمده مطرح بود:

Share and Enjoy

صفحه 1 از 212