کلیدواژه ‘ولایت مطلقه فقیه’

رهبری و مفهوم «نوسازی» نظام / متن کامل

اشاره: آنچه می‌خوانید متن کامل نوشته‌ای است که در تاریخ ۶ و ۷ و ۸ در قسمت روزنوشت منتشر شده است. اینک متن کامل آنرا در معرض مطالعه خوانندگان گرامی قرار می‌دهم.

از مدتها قبل در محافل سیاسی چنین مطرح بود که مقام رهبری در مسیر اصلاح قانون اساسی حرکت می‌کند و این مدعا با سخنان ایشان در اواخر تابستان درباره انعطاف داشتن ولایت فقیه برای ایجاد تغییرات ساختاری در نظام جمهوری اسلامی، قوت گرفت. اینک در سفر به کرمانشاه و انتشار بیانات صریح ایشان درباره ضرورت «نوسازی» نظام اسلامی و حتی تصریح ایشان بر احتمال احیای پست نخست وزیری، این ادعا کاملا عینی و ملموس و باورپذیر شده است.

مضامین اصلی سخن رهبری

ایشان در سخنان خود، از مسئله پیری و جوانی نظام اسلامی سخن گفتند و این پرسش‌ها را مطرح کردند: «یک سؤال این است که مسئله‌ پیرى و جوانى نظام چگونه قابل تحلیل است؟ هر موجود زنده‌اى دوران جوانى‌اى دارد، دوران پیرى‌اى دارد. وضع نظام اسلامى در این زمینه چیست و چگونه خواهد شد؟ آیا نظام اسلامى پیر خواهد شد؟ فرسوده خواهد شد؟ از کارافتاده خواهد شد؟ براى اینکه چنین وضعى پیش نیاید، آیا راهى وجود دارد؟ اگر یک وقتى چنین حالتى پیش آمد، آیا علاجى براى آن متصور است و وجود دارد؟ اینها سؤالات مهمى است. این سؤالات باید در مراکز فکر و تصمیم‌گیرى و تصمیم‌سازى – عمدتاً در حوزه و دانشگاه – بین اصحاب فکر مطرح شود؛ باید روى اینها فکر شود، بحث شود».

Share and Enjoy

شان نزول «ولایت مطلقه فقیه»

مرور رخدادهایی که منجر به طرح اندیشه ولایت مطلقه فقیه شد

اشاره: در روزنوشت امروز بر برداشت رهبری از ولایت مطلقه فقیه حاشیه‌هایی زدم. برای فهم بهتر این مفهوم ضروری است خوانندگان گرامی به سراغ تاریخ بروند و روندی را که منجر به طرح اندیشه ولایت مطلقه فقیه شد، بشناسند. این گونه بررسی مسائل ما را به درک بهتر این مفاهیم نظری کمک می‌کنند. آنچه می‌خوانید بازنشر بخشی از سلسله مقالات جریان‌شناسی سیاسی است در این باره. علاقه‌مندان برای مطالعه کامل این مقالات می‌توانند به آرشیو سایت نقد زمانه مراجعه یا متن جزوه را از سایت دانلود کنند.

رجوع به احکام ثانویه

با ظهور بن‌بست عملی در تدوین قانون در خواستهای مکرر مسئولان دولت از حضرت امام برای ارائه راهکارهای فقهی، ایشان به مجلس اجازه دادند با توسل به احکام ثانویه، مشکل را حل کنند. بدین معنا که در صورت تشخیص ضرورت حاد از سوی نمایندگان و به شرط موقت بودن قوانین مصوب، مجلس می‌تواند قوانینی را به تصویب برساند بدون آن که شورای نگهبان بتواند با آن مخالفت کند. در ابتدا قرار بود که تصمیم گیری در این زمینه با اکثریت نمایندگان مجلس باشد اما به خاطر سرعت زیاد مجلس در تصویب قوانین مبتنی بر احکام ثانویه و اعتراضات بر انگیخته شده از سوی محافل مخالف به ویژه شورای نگهبان، امام دستور دادند تا ملاک تصمیم گیری، رأی «دو سوم» نمایندگان مجلس باشد. در اینجا ضروری است توضیحی را درباره مفهوم احکام ثانویه بیاوریم.

Share and Enjoy

ضرورت فهم فرارونده از نظریه ولایت فقیه

اشاره: این مقاله در هفته‌نامه پنجره (شماره ۵۳) به تاریخ ۹ مرداد ۸۹ منتشر شد. از آنجا که نوعی نگاه آسیب‌شناسانه به فهم رایج از ولایت فقیه را در بردارد، در  «نقد زمانه» بازنشر می‌شود.

۱- نظریه ولایت فقیه از اعتقادات محوری من در ۳۵ سال گذشته بوده و هنوز هم چنین است. چه بسا میزان شناختم از این نظریه و درک منطق درونی آن و زاویه ورود برای فهم این نظریه و ارزیابی میزان کارآمدی آن در عمل و…، در طی این سال‎‎ها تغییر کرده باشد، اما بنیان‎‎های اصلی این نظریه همچنان در باور‎های اعتقادی و سیاسی من حضور جدی و محوری دارند.

Share and Enjoy

«پاسخی به آیت‌الله منتظری» و نظرات خوانندگان

اشاره: در تاریخ ۹ دی ماه ۱۳۸۷ در سایت آینده نیوز مطلبی در نقد یکی از اظهارات آیتالله منتظری نوشتم که واکنش زیادی داشت. یکی از واکنشهای خوب آن، نوشتن یک سلسله مطلب از سوی یکی از شاگردان آن مرحوم در نقد مطالب بنده بود که در سایت آینده و در قسمت نظرات بینندگان منتشر شده بود. قصد داشتم به آن اظهارات در همان سایت پاسخ دهم که در آن ایام و بعدها هرگز مجالش فراهم نشد. اینک متن آن نوشته بنده در پاسخ به آیتالله منتظری به همراه همه نظراتی که خوانندگان سایت آینده در زیر آن نگاشتند، در معرض مطالعه خوانندگان قرار میگیرد.

اخیرا اطلاعیه‌ای از سوی نهضت آزادی منتشر شد که از ملاقات مسئولان این تشکیلات با آیت‌الله منتظری در ۳۰ آذرماه خبر داده است. در این اطلاعیه درباره این ملاقات آمده است: «ایشان در ادامه با طرح مبانی فقهی و عقلی نظریه ولایت فقیه خاطرنشان کردند که نظرات فقیه به ما هو فقیه، تنها در امور فقهیه بر نظرات سایر مردم تقدم دارد و ورود در مسائل دیگر مانند ایجاد رابطه با آمریکا یا روابط سیاسی با سایر کشورها، علی‌الاصول در حوزه کاری ولی فقیه قرار نمی‌گیرد و باید به وسیله کارشناس متخصص حل و فصل شود. آیت‌الله منتظری افزودند که در زمان بازنگری قانون اساسی، به جهت ایراداتی که به افزایش اختیارات ولی فقیه و شمول مطلق این اختیارات داشته‌اند، با آن مخالفت کرده‌اند و باور دارند که حتی پیامبر اکرم(ص) نیز از حق ولایت مطلقه برخوردار نبوده است و ولایت مطلقه فقیه را از جمله مصادیق بارز شرک برشمردند.»

Share and Enjoy

ولایت و فقاهت، دین و دمکراسی

اشاره: در چند سال قبل، مکررا در دانشگاه‌ها یا محافل معلمان و فرهنگیان درباره نظریه ولایت فقیه سخن گفتم یا در مصاحبه با نشریات و روزنامه‌ها در تبیین این اندیشه سیاسی حرف زدم. یکی از این گفتگوها به عنوان معاون فرهنگی موسسه جام‌جم با نشریه دانشجویی «اندیشه»، ارگان کانون اندیشه دانشجوی مسلمان دانشگاه امیرکبیر صورت گرفت که در زیر می‌خوانید. گفتنی است این گفتگو در دو قسمت در تاریخ ۲۰ و ۲۲ آذرماه ۱۳۸۵ در سایت فردانیوز هم منتشر شد.

سئوال: به عنوان اولین سئوال و برای شروع بحث، بفرمایید که برداشت شما از ولایت فقیه چیست و آیا این اندیشه را مختص حضرت امام می‌دانید یا این که یک نظریه مورد قبول همه علمای شیعی است؟

– بسم الله الرحمن الرحیم. بحث ولایت فقیه از آنجایی که جزء تئوریهای اختصاصی شیعه به نظر می‌آید، بیش از همه از سوی علما و فقها و اندیشمندان شیعی به آن پرداخته شده است، اما واقعیت این است که ولایت فقیه فقط یک اندیشه شیعی نیست و در عالم تسنن هم مبانی ولایت فقیه را می‌توان در اندیشه‌ها و باورهای بسیاری از فقهای اهل سنت پیدا کرد. نوع توجهی که به این تئوری شد چون به اقتضای یک انقلاب دینی در ایران بوده و در واقع به تبع یک حرکت سیاسی، مطرح شده و به تدریج بسط پیدا کرده، منجر به این شد که بسیاری از افراد این تئوری را یک تئوری سیاسی صرف فرض کنند و حتی برخی تصورشان بر این باشد که مثلاً حضرت امام این نظریه را طراحی و ابداع کرده است، در حالی که اگر به فلسفه حکومت و فلسفه سیاسی شیعه و اسلام توجه کنیم، از درون آن، مبانی اصلی اندیشه ولایت فقیه قابل استخراج است.

Share and Enjoy

تطورات مفهوم عدالت در جمهوری اسلامی

اشاره: در پاییز سال ۱۳۸۴ به دعوت دانشجویان دانشگاه امام صادق(ع)، درباره معنا و مفهوم عدالت در جمهوری اسلامی و تغییرات و تطورات این مفهوم سخنرانی کردم. در این سخنرانی بیشتر عدالت اقتصادی مدنظر بود و به ابعاد دیگر آن پرداخته نشد. در تنظیم این متن، پرسشهای دانشجویان از متن صحبتها حذف شد چون خللی به روند بحث وارد نمی‌کرد. امید که بازنشر آن برای خوانندگان مفید واقع شود.

بسم الله الرحمن الرحیم

جداً خداوند را شاکرم که امکان حضور در دانشگاه امام صادق(ع) و در جمع دانشجویان بزرگوارش را فراهم کرد تا با هم در باره موضوعی حرف بزنیم که تاکنون کمتر در باره آن سخن رفته است و طرح مسئله به این شکلی که در عنوان آمده، برای من هم تازگی دارد و به این موضوع به این شکل تا به حال نپرداخته‌ام. به همین دلیل انتظار دارم که دوستان، این جلسه را یک سخنرانی یک طرفه تلقی نکنند و با طرح نظرات و پرسشهای خود در هر جای صحبت بنده که ضروری می‌دانند، کمک کنند تا بحث پخته‌تر شود و حاصل جلسه در مجموع به کار آید و مفید باشد. شاید این سخنان باعث شود که دیگران این موضوع را به صورت کاملتر، مفیدتر و غنی‌تر ارائه کنند.

Share and Enjoy

جریان شناسی سیاسی (قسمت پنجم)

پیامدهای سیاسی و تشکیلاتی یک منازعه فکری

با مطرح شدن «ولایت مطلقه فقیه» و توجه به احکام حکومتی در اداره جامعه، انتظار می‌رفت ریشه اصلی اختلافات میان نیروهای خط امام خشکیده شود اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداد. زیرا دوام دیر هنگام آن منازعات فکری باعث شد که اختلافات سیاسی و سپس تشکیلاتی، ظهور کند و عملاً حتی پس از حل شدن مسائل فکری، کارکرد سیاسی و تشکیلاتی اختلافات باقی بماند. در ابتدای پیدایی تنازعات فکری، ابعاد سیاسی اختلافات بارز نبود و در مسائل تشکیلاتی اساساً اختلافی وجود نداشت. افرادی که بعدها در جهات متفاوت سیاسی حرکت کردند، در آن ایام در خط سیاسی واحدی قرار داشتند کافی است به ترکیب دولت میرحسین موسوی و بیشتر از آن وزرای کابینه شهید رجایی دقت کنیم تا صحت ادعای فوق، تأیید شود. در کابینه شهید رجایی و موسوی، وزرایی قرار داشتند که اینک در گروههای سیاسی مختلفی چون جمعیت مؤتلفه اسلامی، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، کارگزاران سازندگی،‌ جامعه روحانیت مبارز تهران و دیگر گروهها عضویت دارند، اما در آن زمان در یک جبهه سیاسی عمل می‌کردند. به هنگام انتخاب مقام معظم رهبری به ریاست جمهوری، نامزد اول ایشان برای نخست وزیری، علی اکبر ولایتی بود نه میرحسین موسوی ولی هنگام بحث مجلس درباره رأی تمایل ـ و نه رای اعتماد ـ به ولایتی، عموماً کسانی به مخالفت با وی برخاستند که بعدها با وی در یک جریان سیاسی قرار گرفتند اما در آن زمان با مخالفت خود، زمینه انتخاب میرحسین موسوی را فراهم آوردند و جالب آن که بعدها خود به مخالفان جدی موسوی مبدل شده و برای تغییر نخست وزیر تلاش می‌کردند.

Share and Enjoy